Gặp gỡ bạn tù Hỏa Lò

GẶP GỠ NHỮNG TÙ CHÍNH TRỊ

VƯỢT NGỤC HỎA LÒ NĂM 1945
Trần Kiến Quốc ghi

Ông Nghĩa vẫn sôi nổi như chuyện vừa xảy ra ngày hôm qua.

Năm 1997, chúng tôi đến thăm Đại tướng Văn Tiến Dũng, nguyên Bí thư Xứ uỷ Bắc kỳ. Khi nhắc đến cuộc vượt ngục Hỏa Lò, ông nhớ ngay đến hai xứ uỷ viên Trần Đăng Ninh và Trần Tử Bình: “Hai ông đã cùng anh em tù chính trị dùng phép “thăng thiên” và “độn thổ” để vượt ngục. Số tù chính trị trở về đã có những đóng góp quý báu cho Tổng khởi nghĩa 1945, cho kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và xây dựng Tổ quốc”.

Năm 2007 kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh của Thiếu tướng – Đại sứ Trần Tử Bình, người cha kính yêu của chúng tôi. Ấp ủ sẽ xuất bản cuốn sách về ông, chúng tôi tìm kiếm, gặp gỡ các nhân chứng, bổ sung tư liệu để nội dung cuốn sách thêm sinh động. Thật may mắn, dù cuộc vượt ngục lịch sử đã diễn ra cách đây hơn 60 năm, dù thời cuộc có nhiều biến đổi nhưng một số tù chính trị được nhắc trong hồi ký “Thoát ngục Hỏa Lò” của cha tôi vẫn còn sống. Chúng tôi đã đến thăm các lão đồng chí Lê Trọng Nghĩa, Nguyễn Tuân, Nguyễn Huy Hòa, Trần Văn Cử v.v... Khi biết nguyện vọng của gia đình, các lão đồng chí rất nhiệt tình ủng hộ.

Kỉ niệm với anh

NHỮNG KỶ NIỆM VỚI ANH

Trung tướng Lê Quang Đạo[1] kể

Kiến Quốc ghi

Ngày 19 tháng 3 năm 1998, nghe tin chú Lê Quang Đạo vào thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi đến thăm ông. Đã gần 80 tuổi, nhưng ông rất sáng suốt và vui vẻ nhắc lại những kỉ niệm xưa: “…Chú gặp cha cháu lần đầu tiên trong hội nghị Xứ uỷ Bắc Kỳ, vào đầu 1943. Lần đó, bác Hoàng Quốc Việt - thường vụ Trung ương kiêm bí thư Xứ uỷ - chủ trì hội nghị ở chùa An Đà, huyện Ứng Hoà, tỉnh Hà Đông. Đây cũng là lần đầu, chú gặp bác Văn Tiến Dũng vừa mới vượt ngục Sơn La, trong vai nhà sư, đầu cạo trọc, mồm luôn tụng kinh. Năm đó chú mới 21 tuổi, còn cha cháu đã 35 và gọi là “ông già” Núi.

Đã nửa thế kỉ trôi qua nhưng chú vẫn nhớ như in hình ảnh cha cháu ngày ấy: một con người lao động, giản dị, trung thực và sống rất tình cảm. Cha cháu là uỷ viên Trung ương duy nhất vốn là dân công giáo toàn tòng…”.

Thật không ngờ đây là lần cuối gặp ông!

Nhớ đến chú Tâm

Chú Tâm là lính của cha, sau này là Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương, công tác cùng anh Triết. Tết năm nào chú cũng đến thăm mẹ. Nhớ đến cha, chú hay nhắc lại vụ "Hat-xăng Vanh-đơ H102" hồi 1948.
Chả là ngày đó quân báo của ta còn non nớt. Phòng Nhì Pháp nắm được đã bắn tin "có nhiều cán bộ chỉ huy của ta hoạt động 2 mang, làm gián điệp cho Pháp". Bán tín bán nghi, nội bộ xáo trộn, nghi kị lẫn nhau. Nhiều cán bộ trẻ bị tống giám, trong đó có chú Tâm.
Lập tức cơ quan Tổng Thanh tra, Cục Bảo vệ phải vào cuộc. Sau khi nghiên cứu kĩ lưỡng, phân tích tình hình, mất nhiều thời gian, Tổng Thanh tra phát hiện ra đó là tin giả. Nhiều cán bộ được minh oan. Chú Tâm thoát nạn và luôn nhắc: "Cha cháu đã sinh ra chú lần thứ 2".
Không hiểu giờ chú sống ở đâu?

Thăm chú Nguyễn Minh Long (KC)

Chú Long hôm nay.

Sáng mùng 10 tháng 3, tôi và Kiến Quốc rủ nhau tới thăm chú Long - con cụ Ba Triệu, cơ sở cách mạng của cha mẹ.
Ngày tản cư từ Sơn Tây lên Việt Bắc, nhà cụ đã đón Bác Hồ, sau đó là mẹ (vừa sinh Chiến) và cô Loan (vợ bác Hoàng Văn Thái) về nghỉ. Chú Long là em chú Trung, cô Dung, chú Châu và anh chú Thành. Thời kì Sửa sai, 1956-57, chú Trung còn được cha lên giải phóng khỏi nhà tù của ta vì bị quy oan là Quốc dân đảng và cha thay mặt Đảng xin lỗi chú. Cả mấy anh em đều thân thiết với cha mẹ và được anh chị em mình quý mến.

Rio tận 9 tháng mới biết bò (Bim Bim)

Bạn Rio, trốn bò... mãi tới tháng thứ 9 mới chịu bò. Nhưng từ lúc 8 tháng hơn đã biết đứng trong cũi. Mỗi lần ba mẹ để em vào cũi, em liền bám cũi và đi men cũi và rất thích nhảy nhót. Ba mẹ nghĩ rằng Rio sẽ biết đi sớm hơn anh Bim. Cố gắng lên nhé!

Anh Quang, con bác Bái, vào chơi (KC)

Năm 1958, tôi từ Nam Ninh về Hà Nôi, sống với cha mẹ, các em. Cha mẹ đưa tôi đến thăm nhà bác Bái, vai anh họ của cha. Gia đình bác sống gần Nhà máy Rượu (thời Tây các cụ gọi là Sở  Rượu).

Anh Quang (trái) đền thăm nhà anh Chiến.

Bác Bái có chị Ngọc, anh Quang (trạc tuổi tôi), Cử sinh 1956, Vân sinh 1957; sau này có thêm Minh (sinh 1959) trạc tuỗi Trung.
Anh Quang học giỏi, đẹp trai. Sau khi tốt nghiệp phổ thông năm 1965, vào Đại học Sư phạm, sau đó nhập ngũ về bộ đội Tên lửa. Khi khám sức khoẻ chọn  người đi đào tạo, các bác sỹ quân y Liên Xô phát hiện anh bị đau mắt hột (căn bệnh mà 99,9% dân ta thời đó bị) nên bị loại.
Đang chờ để trở lại học đại học thì đúng dịp cha về nước công tác. Bác Bái đưa anh Quang lên chơi. Cha khuyên anh nên học ngành y, chuyên khoa Phẫu thuật Thần kinh để cứu mạng sống cho  nhiều người. Từ một lời khuyên rất nhân tính của cha, anh xin vào học Đại học Quân y.

Nhớ về cô Tụy Phương (KQ)

COÂ GIAÙO TÖØ NGAØY ÑI TRAÏI TREÛ

            Töø giöõa naêm 2001, khi ñang tham gia bieân soaïn cuoán “Sinh Ra Trong khoùi löûa” thì toâi ñöôïc chuù Xuaân Ngoïc baùo tin: gia ñình ñang cho in cuoán hoài kyù cuûa coâ Tuïy Phöông vôùi caùi teân moäc maïc, daûn dò nhöng ñaày tính nhaân vaên “Nghóa tình - Naêm thaùng - Cuoäc ñôøi”. Chuù nhôø toâi tìm laïi hoïc sinh caùc theá heä cuûa Traïi nhi ñoàng mieàn Baéc ñang sinh soáng taïi TPHCM ñeå coâ chuù göûi taëng saùch.

SaÙng 30-1-2002, nhaân dòp ra Haø Noäi ñoùn nhaän huaân chöông Hoà Chí Minh cho cha, toâi tranh thuû chaïy laïi thaêm coâ chuù. Caên hoä coâ chuù ôû thuoäc chung cö soá 1 Nguyeãn Ñình Chieåu maët nhìn ra hoà Thieàn Quang vaø Coâng vieân Leâ Nin. Ngoài goïn trong chieác gheá xa-loâng, truøm chaên ngang ngöôøi phoøng reùt, coâ nhìn chaêm chaêm vaøo toâi. Coâ khoâng noùi ñöôïc nhöng toâi coù caûm giaùc coâ hieåu heát nhöõng gì toâi noùi.

Mẹ tôi, người đảng viên chân chính (KQ)

MẸ TÔI, NGƯỜI ĐẢNG VIÊN CHÂN CHÍNH

Đầu năm 1967, cha chúng tôi mất, để lại cho mẹ tám người con. Năm đó mẹ mới 47. Thời gian này, trong gia đình chỉ có chị Yên Hồng theo học đại học, anh Kháng Chiến đang ở đơn vị chiến đấu. Sáu đứa còn lại quá nhỏ, em trai út mới lên 8. Khó có thể hiểu nổi, vì sao mẹ chúng tôi đã vượt qua được đau thương để sống và nuôi dạy chúng tôi nên người!

Giác ngộ

GIAÙC NGOÄ [1]

NGOÂ QUOÁC SÖÛ

            … Ngoaøi vieäc ñi saâu vaøo caùc xí nghieäp, nhaø maùy, beán taøu Saøi Goøn, Chôï Lôùn, Ngoâ Gia Töï coøn chuù yù nhieàu ñeán phong traøo coâng nhaân cao su. Anh cöû ñoàng chí Nguyeãn Xuaân Cöø leân gaây döïng cô sôû taïi caùc ñoàn ñieàn. ÔÛ ñoàn ñieàn Phuù Rieàng, trong soá coâng nhaân ñöôïc anh Cöø giaùc ngoä coù Phaïm Vaên Phu[2] laø ngöôøi tích cöïc hôn caû.

Cơ sở cách mạng ở Cổ Tiết với bác Trần Tử Bình

CÔ SÔÛ CAÙCH MAÏNG ÔÛ COÅ TIEÁT

VÔÙI BAÙC TRAÀN TÖÛ BÌNH

GS. TS Ñoã Long[1]

Baùc Traàn Töû Bình ñaõ gaây döïng vaø phaùt trieån phong traøo caùch maïng ôû queâ höông toâi – xaõ Coå Tieát, huyeän Tam Noâng, tænh Phuù Thoï. Sau 4 naêm thöû thaùch, ñeán naêm 1942, cha toâi laø Ñoã Vaên Moâ - ñaõ ñöôïc baùc Bình keát naïp vaøo Ñaûng Coäng saûn Ñoâng Döông, trôû thaønh ñaûng vieân ñaàu tieân taïi vuøng taây nam cuûa tænh nhaø vaø naêm 1948 ñaõ tham gia Ban chaáp haønh Tænh uûy tænh Phuù Thoï. Hai söï kieän naøy gaén lieàn vôùi coâng taùc ñaøo taïo, boài döôõng caùn boä cuûa baùc Bình. Chính baùc laø ngöôøi ñaõ truyeàn ñaït cho cha toâi nhöõng vaán ñeà veà lyù luaän vaø thöïc tieãn cuûa coâng taùc xaây döïng Ñaûng vaø veà tính Ñaûng, veà coâng taùc vaän ñoäng quaàn chuùng vaø xaây döïng löïc löôïng caùch maïng. Nhöõng kieán thöùc raát quyù baùu naøy giuùp cha toâi laøm toát nhöõng chöùc traùch - bí thö huyeän uûy Tam Noâng, bí thö huyeän uûy Thanh Sôn, bí thö Mai Ñaø (tröïc thuoäc Lieân khu Vieät Baéc). Ngoaøi gia ñình toâi coøn coù caùc hoä khaùc nhö: cuï Buû Chính, cuï Chöùc, oâng Phaùi, oâng Dò, oâng Heã… cuõng laø nhöõng cô sôû nuoâi giaáu baùc Bình qua nhöõng naêm thaùng trong thôøi bí maät.

Cách mạng cần, anh luôn có mặt

CAÙCH MAÏNG CAÀN ANH LUOÂN COÙ MAËT

Phan Vaên Phaùn - Vuõ Ñình Baûn[1]

Naêm 1941. Moät buoåi sôùm, anh Löông Vaên Ñaøi ñöa moät ngöôøi laï ñeán nhaø toâi. Nhìn tröôùc nhìn sau khoâng thaáy ai, toâi môøi hai anh vaøo nhaø. Sau naêm 1940, phong traøo caùch maïng bò khuûng boá quyeát lieät, moïi vieäc laøm ñeàu phaûi heát söùc caån thaän. Maät thaùm raûi khaép nôi. Ngoài beân aám nöôùc, anh Ñaøi chæ vaøo anh Traàn Töû Bình giôùi thieäu: “Anh naøy laø Xöù[2], nhaän nhieäm vuï veà gaây döïng phong traøo Ninh Bình”. AÙnh maét cuûa “anh Xöù”toaùt leân söï thoâng minh, nhanh nheïn vaø gaàn guõi. Caùi baét tay raát chaët cuûa anh, ngay töø giaây phuùt ñaàu, laøm toâi caûm thaáy seõ laø moät choã döïa ñaùng tin caäy. Maõi sau naøy khi anh hoaït ñoäng ôû Ninh Bình, anh em chuùng toâi môùi bieát anh töøng ñi phu ôû ñoàn ñieàn cao su Phuù Rieàng töø nhöõng naêm 30; vì tham gia laõnh ñaïo cuoäc ñaáu tranh cuûa 5.000 coâng nhaân cao su maø anh bò ñaøy ra Coân Ñaûo. Naêm 1936, Maët traän Bình daân ôû Phaùp thaéng lôïi, anh ñöôïc aân xaù vaø traû veà quaûn thuùc ôû Haø Nam. Tieáp tuïc hoaït ñoäng vaø naêm 1940, anh laø Xöù uyû vieân Baéc Kyø.

Đọc sách chú Độ (KC)

Mời sang đây!

Cha học tiếng Hoa

 Vì đã học Trường Dòng và từng đi dạy Kinh Thánh kiếm sống mà cha biết tiếng Latin và tiếng Pháp. Những ngày Trường Lục quân đóng ở Vân Nam, cha yêu cầu các cán bộ, giáo viên phải học tiếng Hoa và chính cha cũng học. Nhìn chữ viết của cha mới thấy cụ là người chiu học.
Nay giới thiệu bút tích của cha về những bài học Trung văn.

Chuyện kể nhân ngày được tặng Tuyển tập Trần Độ (KC)

Mời sang Bantroi5!

Bài viết của chú Chân trên QĐND

Mời đọc!